Bosna i Hercegovina

Bosna i Hercegovina je zemlja u obliku srca koja leži u srcu jugoistočne Evrope. Ovdje se istočne i zapadne civilizacije susreću, ponekad sukobljavaju, ali češće pomažu i obogaćuju jedna drugu kroz dugu i fascinantnu historiju.

Bosna i Hercegovina je dugačko ime za zemlju koja se prostire samo na 50.000 km2. Sjeverni i centralni dio zemlje zove se Bosna, a ime vjerojatno potiče od stare indo-evropske riječi "bosana" što znači voda a koje Bosni ne nedostaje. Južni region oko drevnoga Huma, kojim je vladao Herceg Stjepan Kosača, kasnije je nazvan Hercegovina kada su to područje zauzeli Otomanski osvajači.

Možda ono što je posjetiteljima danas važnije da znaju je, da je Bosna i Hercegovina zapanjujuće lijepa zemlja sa nepreglednim nizom prirodnih pejzaža, kultura, tradicija i izrazito ljudi. I po onome starom klišeu "ljudi čine mjesto"- Bosna i Hercegovina može biti ponosna na svoju gostoljubivost, te postupanje prema gostu kao da je član porodice. A znamo da se porodica nosi u srcu.

Image

(skr. BiH, neformalno Bosna) država je u jugoistočnom dijelu Evrope, smještena na zapadu Balkanskog poluostrva. Sa sjevera, zapada i jugozapada graniči sa Hrvatskom, a s istoka sa Srbijom, dok na jugoistoku graniči s Crnom Gorom. Glavni a ujedno i najveći grad države je Sarajevo. Nezavisnost je stekla 1. marta 1992. godine nakon odluke građana BiH referendumom o samoopredjeljenju. Prema međunarodnim procjenama iz 2006. godine, broj stanovništva iznosio je 4.498.976, a po konačnim rezultatima Popisa stanovništva iz 2013. godine 3.531.159.[3] Područje Bosne i Hercegovine je stalno naseljeno još od doba neolita otkad su postojala naselja keltske i ilirske civilizacije. Kulturološki, politički i društveno, jedna je od historijski najbogatijih zemalja regiona, nakon što je prvi put naseljena slavenskim narodima koji je i danas nastanjuju još od 6. do 9. vijeka. Na njenom teritoriju osnovana je i prva samostalna banovina u regiji, Bosanska banovina,[9] u ranom 12. vijeku, od naroda koji se nazivao dobri Bošnjani.[10][11] Bosna i Hercegovina je regionalno i međunarodno poznata po svojim prirodnim ljepotama i kulturnom naslijeđu, svojoj kuhinji, eklektičnoj i jedinstvenoj muzici, arhitekturi i svojim festivalima, od kojih su neki jedni od najvećih i najuglednijih takve vrste u jugoistočnoj Evropi.[12] U BiH žive tri, konstitutivna naroda, Bošnjaci, Srbi i Hrvati, a Bošnjaci su etnička većina.[3] Bez obzira na etničku pripadnost, državljani Bosne i Hercegovine se često od strane drugih kolokvijalno identifikuju kao Bosanci. Pojmovi Hercegovac i Bosanac se održavaju na osnovu regionalne, a ne etničke razlike, pri čemu se granice regije Hercegovine ne mogu precizno definirati. Osim toga, zemlja se jednostavno nazivala "Bosna" sve do austrougarske okupacije krajem 19. vijeka.[13] Potencijalni je kandidat za članstvo u Evropskoj uniji i kandidat za članstvo u NATO-u od aprila 2010. godine, kada je potpisala Akcioni plan za članstvo na samitu u Talinu. Osim toga, Bosna i Hercegovina je članica i pridruženi član mnogih međunarodnih organizacija: Vijeća Evrope od aprila 2002. godine, članica i osnivač Mediteranske unije od njenog osnivanja u julu 2008. godine, Organizacije za evropsku sigurnost i saradnju (OSCE), CEFTA-e, posmatrač u Organizaciji islamske konferencije (OIC) i dr. Pomorska je država jer na jugu svoje teritorije, kod Neuma, izlazi na Jadransko more.

Klima

Klima Bosne i Hercegovine određena je kompleksom fizičko-geografskih faktora od kojih su najznačajniji: geografska širina, reljef, blizina velikih okeanskih i morskih površina i velikih kopnenih masa.Najveći dio bosanskohercegovačke teritorije pripada krajnjim južnim ograncima sjevernog umjerenog pojasa i krajnjim sjevernim dijelovima suptropskog pojasa. Granica između ovih pojaseva povučena je na osnovu radijacionog bilansa i opće šeme zračne cirkulacije koja je karakteristična za oba toplotna pojasa. Osim toga, prostor Bosne i Hercegovine sektorno pripada uplivu zimskog zapadnog ciklona i ljetnjeg azorskog anticiklona sa pojačanim tropskim utjecajima.

Na podneblje Bosne i Hercegovine značajno utiči prodori suptorpskih zračnih masa, poznati kao topli i suhi afrički zrak. One često, posebno tokom ljeta, preplave prostore zemlje. Pri strujanju preko Mediterana ove zračne mase ovlaže i uzlaznim strujanjem uz dinarske planine se rashlađuju. Iz njih se izlučuju obilne padavine. Ukoliko ovaj topli zrak prodire duboko na sjever, tada u zemlji vlada dugi i veoma topli period.

Kada sa sjevera prema jugu struji hladni arktički zrak, tada se nad teritorijom Bosne i Hercegovine uspostavlja stabilno i hladno vrijeme. Značajniji upliv hladnog arktičkog zraka nad zemljom odvija se tokom zime. U tom razdoblju nad Evroazijskim kopnom uspostavlja se zona visokog zračnog pritiska, pa zrak struji prema jugu u prostore Mediterana nad kojim se, u isto vrijeme, obrazuje zona niskog zračnog pritiska.

Stanovništvo

Glavni članak: Stanovništvo Bosne i Hercegovine

Grafički prikaz stanovništva Bosne i Hercegovine

Etnička struktura u BiH 2013. godine.

Zadnji popis stanovništva je proveden u periodu od 1. do 15. oktobra 2013. godine, prema stanju na dan 30. septembra 2013. godine u 24:00 sata, što se smatra referentnim datumom popisa.[27] Popis je trebao biti organiziran od 1. do 15. aprila 2013. godine, prema stanju na dan 31. marta 2013. godine, ali je zbog tehničkih nedostataka opaženih tokom probnog popisa provedenog 2012. godine[28] kasnije odgođen za oktobar.[29][30] Prve preliminarne rezultate popisa 5. novembra 2013. godine objavila je Agencija za statistiku Bosne i Hercegovine. Konačni rezultati popisa 2013. godine objavljeni su 30. juna 2016. godine. Ove rezultate neke političke institucije Republike Srpske smatraju nevažećim zbog nesuglasnosti o metodologiji popisa.

Kultura

Glavni članak: Kultura Bosne i Hercegovine

Iako relativno mala zemlja, Bosna i Hercegovina ima bogatu kulturu koja je imala veliki utjecaj na ostale zemlje Balkana i Evrope. Ona se ispoljavala na raznim područjima ljudske djelatnosti, a uključivala je muziku, književnost, film, likovnu i primijenjenu umjetnost, te dizajn i savremene medije. Bosna i Hercegovina je uz Mađarsku, jedina zemlja u regiji, koja je dala više od jednog dobitnika prestižne Nobelove nagrade: Vladimir Prelog dobio ju je za hemiju, a i Ivo Andrić za književnost. Glavni grad Sarajevo je bio domaćin 14. Zimskih olimpijskih igara, koje su bile ne samo druženje mladih sportista iz cijelog svijeta, nego i igre kulture, mira i prijateljstva.

Relativa

Glavni članak: Religija u Bosni i Hercegovini

Careva džamija

Prisutnost tri religije u Bosni i Hercegovini imala je ogroman utjecaj na kulturni razvoj zemlje. Sarajevo je jedini grad pored Jerusalema, koji ima pravoslavnu crkvu, džamiju i katoličku crkvu, te sinagogu udaljene 100 metara jedne od drugih. Najznačajniji eksponat Zemaljskog muzeja u Sarajevu je sarajevska Hagada, tradicionalna jevrejska knjiga koju su Sefardi donijeli u Sarajevo po svom progonu iz Španije. Orijentalno naslijeđe Bosne i Hercegovine vidi se također i u brojnim impresivnim primjerima orjentalne, sakralne i svjetovne arhitekture, iako je dio objekata srušen ili uništen tokom vremena, posljednji put tokom rata u BiH 1992-95. Među najznačajnije objekte iz osmanlijskog perioda spadaju: Begovu džamiju i Carevu džamiju u Sarajevu, Aladža džamiju u Foči, Ferhadija džamiju u Banjoj Luci, džamije u Mostaru, Travniku i Livnu, te brojne druge sakralne objekte islamske kulture po cijeloj zemlji. Bosna i Hercegovina posebno je poznata i prema svojim mostovima iz osmanlijskog perioda, gdje posebno treba izdvojiti: Stari most u Mostaru, Most Mehmed-paše Sokolovića u Višegradu, Arslanagića most u Trebinju, te repliku Starog mosta u Mostaru u umanjenoj verziji na rijeci Bistrici u Livnu. Bosna i Hercegovina posebno je poznata i prema svojim mostovima iz osmanlijskog perioda, gdje posebno treba izdvojiti: Stari most u Mostaru, Most Mehmed-paše Sokolovića u Višegradu, Arslanagića most u Trebinju, te repliku Starog mosta u Mostaru u umanjenoj verziji na rijeci Bistrici u Livnu.

Most Mehmed-paše Sokolovića

Crkvena arhitektura Bosne i Hercegovine sastoji se od nekoliko stilova, ovisno od vremena u kojem je građena, odnosno kojem crkvenom krugu pripada. Tako bosanske katoličke crkve u gotovo cijeloj zemlji njeguju neki posebni "bosanski" stil vitkih zvonika sa visokim, kosim krovovima i tako se harmonično uklapaju u gradski ili seoski krajolik. Najpoznatije rimokatoličke crkve u Bosni izgrađene su u Sarajevu, Travniku, Bugojnu, Livnu, Jajcu i Bihaću, dok su najznačajniji samostani franjevačke provincije Bosna srebrena u Fojnici, Visokom, Kreševu, Kaknju i Livnu. Sakralni objekti rimokatoličke crkve u Hercegovini imaju uglavnom primorsko-mediteranski karakter (baš kao i pravoslavne crkve i objekti), građeni su od bijelog kamena, a odlikuje ih gotovo minimalistički stil, koji se u novijoj arhitekturi dijelom naslanja i na kubizam i savremene tokove crkvene arhitekture u svijetu. Ovdje su poznate Duvanjska bazilika u Tomislavgradu, te crkve i samostani u Širokom Brijegu, Čapljini i Mostaru. Pravoslavne crkve, manastiri i objekti u sjevernijim dijelovima zemlje, pogotovo uz rijeku Drinu ne razlikuju se previše od sličnih crkvenih objekata u Srbiji, što upućuje na činjenicu da su ih gradili isti majstori. Ovi su se pak u dijelu srpske-crkvene arhitekture vodili principima crkvene gradnje na zapadnom Mediteranu, tako da pravoslavne crkve u Bosni imaju uvijek iznova slične motive, koji podsjećaju na gradnju u Italiji, Francuskoj i Dalmaciji. Najpoznatije pravoslavne crkve stoje u Sarajevu, Banjoj Luci, Mostaru, Tuzli, Trebinju, Livnu i Bosanskoj Krupi. Novovjeki pravoslavni crkveni objekti po mnogim bh gradovima, pogotovo u Republici Srpskoj, danas nalikuju kopijama Sopoćana, Mileševa ili Gračanice ili su u skladu sa bizantskim stilom, tako da bosanskoj urbanoj arhitekturi daju novi pečat. Primjer je Crkva svetog Vasilija Ostroškog u Istočnom Sarajevu.